H αθλητική αξία κατά τους αρχαίους στοχαστές

10
Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

H αθλητική αξία κατά τους αρχαίους στοχαστές

KΩNΣTΑNTINΑ ΓOΓΓΑKH
Λέκτορας Φιλοσοφίας αθλητισμού TEΦΑΑ Πανεπιστημίου Αθηνών

Η NIKH στους Ολυμπιακούς και στους άλλους πανελλήνιους αγώνες αποτελεί για τη συνείδηση του αρχαίου κόσμου μια σημαίνουσα αξία, γι’ αυτό και τυγχάνει της αναγνώρισης του συνόλου της κοινωνίας. Παρά τη γενική αποδοχή της αθλητικής αξίας, ωστόσο, εκφράστηκαν κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας και κάποιες αρνητικές εκτιμήσεις εναντίον των αθλητών και των αγώνων, από ένα μικρό μέρος των αρχαίων Ελλήνων στοχαστών και συγγραφέων.

Πέρα από το μέτρο

Το μέτρο, το βάθρο στο οποίο στηρίχτηκε ο κλασικός πολιτισμός, οδήγησε στη σωματική και στην ψυχική εναρμόνιση. Η σωματική άσκηση, όμως, ενίοτε ξεπερνούσε το μέτρο, χωρίς να συνοδεύεται δηλαδή κι από μιαν αντίστοιχη ψυχική καλλιέργεια. Ο ιδιαίτερος τρόπος της ζωής των αθλητών εξάλλου, μερικές φορές προκαλούσε το δημόσιο αίσθημα, ενώ κι η απόδοση τιμών στους αθλητές έφτανε κάποτε σε όρια υπερβολής, με αποτέλεσμα να υπερτονίζεται η αξία της σωματικής ρώμης σε σύγκριση με τη σημασία της πνευματικής προσφοράς. Η υπέρμετρη αναγνώριση της αγωνιστικής νίκης λειτούργησε ωστόσο, κάπως, και ως κίνητρο στη συνείδηση κάποιων αθλητών, για την υπερβολική ενασχόλησή τους με τον αθλητισμό, με στόχο την ανταλλαγή της αξίας σε όφελος, είτε αυτό αφορούσε σε πολιτικό, είτε σε οικονομικό, είτε σε κοινωνικό επίπεδο. Η έμμονη προσπάθεια για την κατάκτηση της νίκης οδήγησε, εξάλλου, τη ζωή κάποιων αθλητών σε μια μονομέρεια, κι επομένως στην παρεμπόδιση της ανάπτυξης άλλων τομέων της προσωπικότητάς τους, με φυσικό αποτέλεσμα μιαν εμφανή δυσαρμονία.

Άμεσες και έμμεσες επικρίσεις

Όλ’ αυτά τα προβλήματα απασχόλησαν έναν αριθμό των αρχαίων στοχαστών. Στον Όμηρο, στον οποίο οφείλεται η αρχαιότερη στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία αναφορά αθλητικών αγώνων, υπάρχουν κάποιοι υπαινιγμοί για τη σημασία του μυαλού σε κάθε αθλητική προσπάθεια, όμως γενικά δεν διατυπώνεται κριτική κατά των αθλητών, αλλά αναδεικνύεται μια συμμετρία. Οι ομηρικοί αθλητές είναι οι «άριστοι», που επιδεικνύουν την «αρετή» τους, όπως ακριβώς θα έκαναν και στον πόλεμο, όπου θα πάλευαν μέχρις εσχάτων για την επικράτηση επί του αντιπάλου τους.

Μετά τον Όμηρο ο Τυρταίος υποστηρίζει πως εκείνο που καθιστά τον πολίτη ωφέλιμο στην πόλη είναι η πολεμική δεξιότητα, θεωρώντας ανώτερους τους πολεμικούς αθλητές, και την πολεμική ανδρεία τη μόνη δικαίωση της σωματικής άσκησης. Απηχήσεις των απόψεων αυτών απαντώνται στον Σόλωνα, ενώ και ο Πίνδαρος εκφράζει στις ωδές του την ανώτερη αξία των πολεμικών αθλητών. Η διαφοροποίηση των αθλητών, σε πολεμικούς και μη, θα γίνει και από τον Πλάτωνα, αναγνωρίζοντας την προσφορά των φυλάκων της Πολιτείας του ως ανώτερη συγκριτικά με αυτήν των αθλητών, ενώ παρόμοιες απόψεις θα υποστηρίξουν ο Αριστοτέλης, ο Πλούταρχος, ο Παυσανίας. H πίστη στην ανώτερη αξία των πολεμικών αθλητών βασίζεται στην ιδέα ότι ο περισσότερο ανδρείος μπορεί να είναι χρήσιμος κατά των εχθρών, καθώς η μαχητικότητα του αθλητή αποτελεί εγγύηση για τη σωτηρία της πόλης του.

Η απόδοση υπέρμετρης αξίας στην αθλητική προσφορά προκάλεσε τη δυσαρέσκεια του Ξενοφάνη, ο οποίος, θεωρώντας ως κριτήριο της αρετής το συμφέρον της πόλης και απορρίπτοντας την αθλητική προσφορά του ανθρώπου, ουσιαστικά εκτιμά τη σοφία ως τη μοναδική αρετή. Ο Ευριπίδης όχι μόνο ενστερνίζεται τις παραπάνω απόψεις, αλλά προβαίνει σε άμεση κατηγορία κατά των αθλητών, εκφράζοντας άμεση περιφρόνηση γι’ αυτούς. Η επίκριση του Ευριπίδη, πως οι αθλητές δεν αξίζουν ούτε στη μάχη ούτε στην πολιτική, είναι ίσως άδικη, υποστηρίζεται ωστόσο κι από τον Σόλωνα. Ο Ισοκράτης αργότερα, αντιπαραθέτει εκ νέου το πρόβλημα της παροχής μεγάλων αμοιβών στους αθλητές, με την ανύπαρκτη αναγνώριση αυτών που καλλιέργησαν τις πνευματικές τους δυνάμεις για το γενικό καλό. Παρά την κριτική στάση του, ωστόσο ο ίδιος δεν παραλείπει να εξυμνήσει τους πανελλήνιους αγώνες για τη βαθιά πολιτισμική επίδραση που ασκούσαν στη συνείδηση των Ελλήνων. Μεταξύ των απόψεων των Ξενοφάνη, Ευριπίδη και Ισοκράτη διαφαίνεται μια εσωτερική συνάφεια, καθώς κι οι τρεις συμφωνούν πως:

– H απόδοση τιμών στους νικητές είναι υπερβολική

– H σωματική ρώμη δεν προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο, και

– H πνευματική εργασία και η φρόνηση είναι αξίες υψηλότερες και διαρκέστερες από την ανάπτυξη της σωματικής δύναμης.

Πεδίο αντιπαράθεσης

Τα δημόσια προνόμια των αθλητών και ιδίως η εξασφάλιση ισόβιας σίτισης στο Πρυτανείο, υπήρξαν ένα πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ κάποιων αρχαίων φιλοσόφων. Ο πλατωνικός Σωκράτης στην Απολογία του αξιώνει τη σίτισή του στο Πρυτανείο, υποστηρίζοντας πως αυτό αρμόζει στον πολίτη που διαθέτει άριστο ήθος και φροντίζει για την πνευματική και ηθική ευεξία της πόλης, πολύ περισσότερο από κάποιον που έτυχε να νικήσει στους Ολυμπιακούς αγώνες. Ο Διογένης καταφέρεται κατά των αθλητών, προσδίδοντας ένα άλλο περιεχόμενο στη σωφροσύνη. Αυτοί που, κατά τη γνώμη του, σωφρονίζουν τους ανθρώπους, είναι οι πόνοι και οι κόποι, με τους οποίους πρέπει να συναγωνίζεται ο άνθρωπος για να νικάει και για να προσκτάται ευτυχία κι αρετή. Τους αθλητές τους κατηγορεί ως αλαζόνες, κοιλιόδουλους και τεμπέληδες, τηρώντας εν γένει μια περιφρονητική στάση εναντίον τους. Οι χαρακτηριστικές απόψεις του Διογένη επαναλαμβάνονται από τον Επίκτητο, για τον οποίο προτεραιότητα έχει η ηθική της καθημερινής ζωής. Ο Γαληνός επίσης, ενισχύοντας τις απόψεις που είχε εκφράσει ο Ευριπίδης, θεωρεί τους αθλητές ακατάλληλους για κάθε προσφορά.

Προσωπικές επιδιώξεις

Κριτική ασκήθηκε και στον τομέα της πολιτικής εκμετάλλευσης της νίκης, με αφορμή τις αντιπαλότητες ανάμεσα στις πόλεις-κράτη για τον έλεγχο των αγώνων. Αλλά και οι προσωπικές επιδιώξεις των αθλητών είναι ένα φαινόμενο που λειτουργεί χωρίς διάκριση κοινωνικής τάξης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Αθηναίου Ολυμπιονίκη Κύλωνα, η ακραία φιλοδοξία του οποίου οδήγησε στο Κυλώνειον άγος, ενώ ως μέσον για την προώθηση των πολιτικών του φιλοδοξιών αξιοποίησε κι ο Αλκιβιάδης τη νίκη του στην ιπποδρομία. Ευγενείας, βασιλείς και τύραννοι έδειξαν εξαιρετικό ενδιαφέρον για την ολυμπιακή νίκη, μέσω της οποίας επιδιώκουν την επιβολή και την προβολή τους. Από τις πλέον γνωστές είναι η περίπτωση του Ιέρωνα, τυράννου των Συρακουσών, που έλαβε μέρος στον αγώνα αρματοδρομίας της Ολυμπίας, προκαλώντας με την πολυτελή σκηνή του τις αντιδράσεις του Θεμιστοκλή, υποστηρίζει ο Πλούταρχος. Επίσης, του Διονύσιου, μεταγενέστερου τυράννου των Συρακουσών, ο οποίος συμμετείχε στην ολυμπιακή αρματοδρομία προβαίνοντας παράλληλα σε μια επίδειξη ισχύος για την οποία αντιδρά ο Λυσίας, ενώ κατηγορείται και για ληστρική επιδρομή στα ιερά της Ολυμπίας, υποστηρίζει ο Αιλιανός. Η συμμετοχή όλων αυτών αποτέλεσε κι ένα απ’ τα ισχυρά ερείσματα για την κατηγορία πως οι αγώνες απευθύνονταν στις ανώτερες κοινωνικά τάξεις, καθόσον οι νίκες στην αρματοδρομία επιτυγχάνονταν κυρίως με την εκπροσώπηση

23-05-04_1282842_41

Εικόνα : Παράσταση με φάση αρματοδρομίας τεθρίππου σε αγγειογραφία αμφορέα του τέλους του E΄ αι. π.X. H αρματοδρομία τεθρίππου καθιερώνεται στην 25η Ολυμπιάδα, 680 π.X. και πρώτος νικητής αναφέρεται από τον Παυσανία ο Θηβαίος Παγώνδας. Είναι το πιο δημοφιλές, αλλά και το πρώτο από τα πέντε αρματοδρομικά αγωνίσματα που εισάγεται σε Ολυμπιάδα. απαιτούσε υπέρογκες δαπάνες και γρήγορα αναδείχθηκε σε άθλημα επίδειξης πλούτου και πολιτικής δύναμης. Μάλιστα τη νίκη απολάμβανε ο ιδιοκτήτης και όχι ο ηνίοχος. H συμμετοχή του Ιέρωνα και του Διονυσίου, τρράνων των Συρακουσών, όπως και άλλων επιφανών ανδρών από την αριστοκρατική τάξη, προκάλεσε αποδοκιμασίες. Κατηγορήθηκε ως αριστοκρατικό αγώνισμα, αφού για λόγους οικονομικούς εκπροσωπείτο μόνο από την ανώτερη τάξη. Χαρακτηριστικός είναι ο Ολυμπιακός λόγος του Λυσία κατά του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου που εκφωνήθηκε στην 98η Ολυμπιάδα, 388 π.X., προκαλώντας ταραχές («Ολυμπιακοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα», Εκδοτική Αθηνών).

των ευγενών στους αγώνες από τους ηνιόχους τους, αφού οι ίδιοι είχαν την οικονομική δυνατότητα της εκτροφής των ίππων. Αυτός ήταν ο ένας από τους λόγους για τους οποίους οι αγώνες κατηγορήθηκαν ως «αριστοκρατικοί». Ο άλλος ήταν το γεγονός πως μόνο οι εύποροι είχαν καιρό για γυμναστική άσκηση. Κι ένας ακόμη λόγος ήταν επειδή οι συγκεντρώσεις των αθλητικών πανηγύρεων προσείλκυαν πλήθη εμπόρων και μεταπρατών. Η δημοτικότητα όμως των αγώνων και η αίγλη την οποία διατήρησαν, δεν μπορεί να εξηγηθούν παρά μόνο με την κατάκτηση ενός χαρακτήρα ευρύτερου του αστικού.

Χρηματισμός

Ιδιαίτερη θέση στις επικρίσεις κατέχει και ο χρηματισμός των αθλητών, στον οποίο συνέβαλε και η επιδίωξη των πόλεων, με προσφορές και δωροδοκίες, να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερες αθλητικές επιτυχίες. Η εξαγορά της νίκης, στενά συνυφασμένη με τη μεγάλη επιθυμία του πλούτου και της μεγάλης ζωής, αντιμετωπίζεται πάντως με τιμωρίες και ηθική κατακραυγή. Ο Γαληνός, καταγγέλλοντας τον πλουτισμό των αθλητών, υπενθυμίζει τις απόψεις του Αριστοτέλη, πως ο προσπορισμός χρημάτων από το σώμα κι από την ομορφιά είναι ηθικά βάναυσος. Ο Φιλόστρατος αντιμετωπίζει την αγοραπωλησία της νίκης ως «ιεροσυλία», επιβεβαιώνοντας πως η φιλοχρηματία των αθλητών αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που συνετέλεσαν στην παρακμή των αγώνων. Με τα χρήματα

23-05-04_1282842_141

Εικόνα : Ολύμπια. O δρόμος που οδηγούσε από την ‘Άλτι στο στάδιο, με την είσοδο, την «Kρύπτη», στο βάθος. Κατά μήκος του δρόμου διακρίνονται οι βάσεις πάνω στις οποίες υπήρχαν χάλκινα αγάλματα –οι λεγόμενες Ζάνες– κατασκευασμένα από τα πρόστιμα που επιβάλλονταν σε αθλητές που επιχειρούσαν να αποκτήσουν τον τίτλο του Ολυμπιονίκη με μέσα αθέμιτα, ιδίως χρηματικά. Οι 6 πρώτοι ανδριάντες έγιναν το 388 π.X., 98η Ολυμπιάδα, όταν ο Θεσσαλός Eύπωλος, νικητής της πυγμής, αποκαλύπτεται πως δωροδόκησε τους αντιπάλους του στο άθλημα και τιμωρήθηκαν όλοι με χρηματικό πρόστιμο. «Είναι εκπληκτικό να υπάρχουν άνθρωποι που να μη σέβονται καθόλου τον θεό της Ολυμπίας και να δέχονται ή να δίνουν δώρα για τους αγώνες», σχολιάζει ο Παυσανίας στην εκτενή αναφορά του στα Ηλιακά, για τους χάλκινους Ζάνες. Τη συνειδητή έλλειψη ήθους, την παραβίαση δηλαδή των κανόνων, φαινόμενο γνωστό έως σήμερα, αποδοκιμάζουν οι περισσότεροι από τους αρχαίους στοχαστές και συγγραφείς (Ξένη Αραπογιάννη, «Ολύμπια, η κοιτίδα των Ολυμπιακών αγώνων, εκδ. «Μίλητος» – φωτ.: Γιάννης Γιαννέλος).

ωστόσο τα οποία προήλθαν από τα επιβληθέντα πρόστιμα σε αθλητές που παρέβησαν τους κανονισμούς των αγώνων, θα κατασκευαστούν τα περίφημα χάλκινα αγάλματα του Δία, οι «Ζάνες», όπου θα δίνεται ο ιερός όρκος των αθλητών. Οι περιπτώσεις πάντως χρηματισμού ήταν ελάχιστες, εν συγκρίσει προς τον αριθμό των Ολυμπιάδων που πραγματοποιήθηκαν, ενώ αντιθέτως φαίνεται μιαν ακλόνητη πίστη στο θεσμό των αγώνων και στις ηθικές αξίες της νίκης.

Yπεράθληση

Ένας άλλος τομέας που κατακρίθηκε είναι η υπερβολή στην εκγύμναση των αθλητών, η οποία όχι μόνον δεν ωφελεί αλλά αντιθέτως θεωρείται κι επικίνδυνη για τη σωματική υγεία. Ο Σωκράτης αποδοκιμάζοντας τον «υπέρμετρον» σωματικό κόπο, αντιτάσσεται στη μονομέρεια που αποκτούν οι αθλητές με την εξειδίκευση στα αγωνίσματα, κι ως άσκηση που γυμνάζει ομοιόμορφα όλο το σώμα προτείνει το χορό. Ο Ιπποκράτης τάσσεται κατά της υπέρμετρης σωματικής προσπάθειας κι υπέρ της συμμετρίας. Αλλά κι ο Πλάτων κι ο Αριστοτέλης θα στηλιτεύσουν τη μονοδιάστατη σωματική άσκηση των αθλητών, υποστηρίζοντας το ιδεώδες της καλοκαγαθίας, την αναγκαιότητα δηλαδή της εναρμονισμένης ψυχικής και σωματικής καλλιέργειας. Ο Πλάτων, ασκώντας κριτική στους αθλητές που επιδιώκουν ν’ αναδειχτούν νικητές στην Ολυμπία ή τους Δελφούς, επειδή αυτή η προσπάθεια δεν θα τους επιτρέψει να ασχοληθούν με άλλα έργα, διδάσκει ότι η αποκλειστική ενασχόληση με τη γυμναστική προάγει την αγριότητα και τη σκληρότητα πολύ πέραν του ορίου της ανδρείας. Η αξία της απλότητας στη σωματική άσκηση θα υποστηριχτεί και από τον Γαληνό, που καταγγέλλει απερίφραστα τους αθλητές επειδή ζουν κοπιάζοντας υπερβολικά, οδηγώντας σε μονομέρεια την καθημερινή διαβίωσή τους, ενώ ως ασφαλιστική δικλίδα της συμμετρικής άσκησης προβάλλεται η έννοια του μέτρου.

Η μονοδιάστατη σωματική άσκηση θεωρήθηκε και ως εκφραστής της ζωώδους πλευράς της ανθρώπινης φύσης, γι’ αυτό και μεμονωμένοι συγγραφείς προβαίνουν σε συσχετισμούς των αθλητών με τα ζώα, διατυπώνοντας μια ειρωνική διάθεση. Ο Διογένης δεν θεωρεί τις φυσικές ικανότητες των αθλητών πιο αξιοσημείωτες από αυτές των ζώων, και υποστηρίζει πως οι αθλητές έχουν λιγότερη ψυχή κι από τους χοίρους. Με την ψυχή των αθλητών τα βάζει και ο Γαληνός, θεωρώντας την σβησμένη και το ίδιο ανόητη με τα άλογα ζώα. Ο ίδιος πιστεύει πως η ζωή των αθλητών μοιάζει με αυτήν των γουρουνιών, εκτός από το ότι εκείνα δεν κοπιάζουν υπερβολικά κι ούτε τρώνε με το ζόρι. Κι ο Λουκιανός, που παρομοιάζει τους αθλητές με κριάρια και χοίρους, επισημαίνει πως τίποτε -ούτε οι ικανότητες του σώματος, ακόμα κι αν είναι ξεχωριστές- δεν έχει διάρκεια αιώνια, αμφισβητώντας το εφήμερο κυνήγι της σωματικής δύναμης και της αθλητικής επιτυχίας.

Βιαιότητα και διαιτολόγιο

Επιφυλάξεις διατυπώθηκαν και για κάποιες μορφές «βίας» στα αρχαία αθλήματα, κυρίως στα σκληρά αγωνίσματα της πάλης, πυγμής και παγκρατίου, που όμως έχει εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα απ’ αυτόν ο οποίος εννοείται με τους όρους της σύγχρονης βίας στον αθλητισμό. Η βιαιότητα στα αγωνίσματα κατά την αρχαιότητα δεν αποτελεί το ακατέργαστο υλικό μιας «πρωτόγονης» κοινωνίας, ούτε την αδιέξοδη ενέργεια μιας «πολιτισμένης» κοινωνίας, αλλά είναι το φυσικό συστατικό του έντονου ανταγωνισμού των ελληνικών πόλεων, ο οποίος αναδεικνύει την αθλητική νίκη σε πολύτιμο όπλο υπεροχής και αυτοπροστασίας. Το ηρωικό ιδεώδες, που κυριαρχεί στην Ιλιάδα, βρίσκει εκφραστές και στην κλασική περίοδο, όπου ο νέος ασκείται σωματικά στοχεύοντας στο να αποβεί ωφέλιμος και σε συνθήκες ειρήνης αλλά και σε περίπτωση πολέμου, υποστηρίζει ο Σόλων, εξηγώντας τον σκοπό της υπερβολικής άσκησης των νέων. Η αντίληψη αυτή απηχεί τις ανάγκες μιας περιόδου όπου οι πόλεμοι αποτελούσαν τη σχεδόν καθημερινή σκληρή δοκιμασία της αντοχής των πόλεων-κρατών.

Έντονη είναι τέλος και η αμφισβήτηση που αφορά στη δίαιτα των αθλητών, καθώς αυτή θεωρείται υπερβολική και καταναγκαστική. Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει τον συνδυασμό της διατροφής με τη γυμναστική, τασσόμενος υπέρ της συμμετρικής σχέσης των δύο. Ο Πλάτων, θεωρώντας τη δίαιτα των αθλητών ακατάλληλη για την υγεία, προτείνει για τους πολεμικούς αθλητές μια διαφορετική διατροφή. Ο ίδιος θέτει ως όριο την επιθυμία να φάει κανείς μέχρι του σημείου που να είναι υγιής, έχοντας και το σώμα του σε καλή κατάσταση. Ο Ευριπίδης, ο Φιλόστρατος, ο Αθήναιος, κατηγορούν την υπερβολή στη διατροφή, ενώ από τον Αριστοφάνη προέρχεται η φράση «τρώει σαν παλαιστής». Ο Γαληνός επισημαίνει πως το διαιτολόγιο των αθλητών, κυρίως της πάλης, οδηγεί στην παχυσαρκία δημιουργώντας προβλήματα υγείας, και επικαλείται τον Ιπποκράτη για την αποφυγή της πολυφαγίας και τη διατροφή με μέτρο.

23-05-04_1282842_241

Εικόνα : Δύο παγκρατιαστές σε λαβή, όπως απεικονίζεται σε ερυθρόμορφη κύλικα του E΄ π.X. αι. Σε δυσχερή θέση ο δεξιά από την εφαρμοζόμενη λαβή, προσπαθεί να εξορύξει το μάτι του αντιπάλου του, πράγμα που απαγορευόταν αυστηρά, ο επιβλέπων δεξιά γυμναστής ετοιμάζεται να τον χτυπήσει με τη ράβδο, επαναφέροντας σε τάξη τον αγώνα. Στα βαρέα αγωνίσματα η πάλη, η πυγμαχία και το παγκράτιο, τα οποία εισάγονται διαδοχικά στην 18η Ολυμπιάδα, 708 π.X. το πρώτο, στην 23η, 688 π.X. το δεύτερο, στην 33η, 648 το τρίτο, είναι τα αθλήματα που συγκεντρώνουν τις περισσότερες επικρίσεις των αρχαίων συγγραφέων. Ορισμένοι μάλιστα τα στηλιτεύουν έως το σημείο της πλήρους απόρριψης. Για το πιο σκληρό, το παγκράτιο που είναι συνδυασμός των δύο άλλων, χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που μνημονεύει ο Πλούταρχος, όταν ο Αλκιβιάδης δάγκωσε τον αντίπαλό του κατά τη διάρκεια αγώνα παγκρατίου σε γυμναστήριο της Αθήνας. Στην κατηγορία του συναθλητή του ότι δαγκώνει σαν γυναίκα, ο Αλκιβιάδης, ο οποίος είχε ασκηθεί στη Σπάρτη όπου επιτρεπόταν και το δάγκωμα, απάντησε: «όχι όπως οι γυναίκες, αλλά όπως ο λέων».

Χαρακτήρα πολιτικό και κοινωνικό

Γενικά στην αρνητική κριτική, που αρχίζει σταδιακά από τον 7ο π.Χ. αιώνα και αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου όλο και περισσότερο, παρατηρείται μια χρονική σύνδεσή της με τις γενικότερες εξελίξεις της αρχαίας κοινωνίας. Ήδη στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα, με τον Ξενοφάνη, η κριτική κατά του αθλητισμού για πρώτη φορά προσλαμβάνει πολιτικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Από τον Ε΄ π.Χ. αιώνα που παρατηρούνται αλλαγές στο πνεύμα των αγώνων και, κυρίως, στον θρησκευτικό χαρακτήρα τους, πολλοί εκφράζουν την αποδοκιμασία τους για τη μονόπλευρη -και ιδιοτελή- άσκηση των αθλητών. Όσο πλησιάζουμε προς την «παρακμή» των αγώνων οι εκκλήσεις για τήρηση του μέτρου στην άσκηση των νέων διαρκώς πληθαίνουν, χωρίς όλες αυτές οι διαμαρτυρίες ωστόσο να κατορθώσουν να αναχαιτίσουν τον σταθερά επερχόμενο εκφυλισμό των αγώνων.

Η επικριτική στάση δεν απορρέει από μια έχθρα κατά του ίδιου του αθλητισμού, αφού μερικοί από τους διανοητές, όπως o Ευριπίδης κι ο Πλάτων, έλαβαν οι ίδιοι τη γυμναστική αγωγή που απαιτούσε η εποχή τους. Οι κατηγορίες αφορούν κυρίως σε μια ομάδα «πρωταθλητών» που επιδίδονται με κάποια εμμονή στη σωματική άσκηση, έχοντας ως μοναδικό στόχο την «αξιοποίηση» της νίκης προς ίδιον όφελος. Τελικά ασκείται κριτική πάνω σ’ έναν ορισμένο τύπο αθλητών, για τους οποίους όμως δεν ευθύνεται ο ίδιος ο αθλητισμός. Τα επικριτικά σχόλια αποτελούν, εν τέλει, στερεότυπα -και μάλιστα μεμονωμένα- που δεν άσκησαν αποτελεσματική παρέμβαση στην κοινωνία και δεν προκάλεσαν μια τρώση στην αίγλη του θεσμού, ο οποίος δεν φαίνεται να πτοήθηκε. Η αρνητική κριτική εν τέλει επιβεβαιώνει εκ του αντιθέτου το ιδεώδες του «καλού και αγαθού» πολίτη, ο οποίος, εναρμονίζοντας τις ανάγκες του πνεύματος και του σώματός του σε μια σύνθεση, προσδίδει αξία στα συστατικά της μέρη. Έτσι ταυτόχρονα επιβεβαιώνεται και η αξία του «μέτρου», στην οποία βασίστηκε ολόκληρο το κλασικό οικοδόμημα και αναδείχτηκε ως αξία διαχρονική.

Βιβλιογραφία (επιλογή)

HƒNLE a., «Olympia in der Politik der griechieschen Staatenwelt», Tobingen 1968.

BENGTSaN Α., «agonistik ond Politik im alten Griechenland», Monchen 1974.

FORBES C.a., «Crime and Ponishment in Greek athletics», London 1930.

FORBES C.a., «ancient athletic Goilds», London 1931.

FORBES C.a., «accident and Fatalities in Greek athletics», Classical Stodies, oniv. Illinois, (1943) 50-59.

GOEHLER J.,«Olympioniken als Krieger ond Politiker zor sozialen Stellong der Olympia Sieger im altertom», Die Leibeserziehong, 19 (1970) 190-195.

MaTZ D., «The Development of Professionalism in Greek athletics», London 1978.

PLEKET H.W., «Some aspects of the athletic Goilds», London 1973.

POLIaKOFF M., «Combat Sports in the ancient world. Competition, violence and coltore», London 1982.

POLIaKOFF M., «Deaths in the Pan-Hellenic games: addenda et corrigenda», american Joornal of Philology, 3 (1986) 400-402.

YOoNG D., «The Olympic myth of Greek amateor athletics», Chicago 1984.

ZEL’JIN K.K., «Olympioniken ond Tyrannen», Berlin 1962.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.